Rangen of standen, kerkelijk of niet-kerkelijk, een hogere opleiding of ongeletterd. Huiselijk geweld komt overal voor. Het is wel vaak verborgen achter een wereld vol schaamte en smoezen. Het is net als met incest. Zolang je er niet naar vraagt bestaat het niet, is de ervaring van Roel Timmerman. “Het is onzichtbaar.”
Timmerman mag met een gerust hart worden getypeerd als een deskundige op het terrein van huiselijk geweld. Van de hand van de klinische psycholoog en psychotherapeut bij Eleos in Amersfoort verscheen vorige maand een boek over dit onderwerp.
“Vaak ontstaat er bij gezinsgesprekken het vermoeden dat er meer aan de hand is”, weet hij. Daarom wordt in voorkomende gevallen bij Eleos nadrukkelijk geïnformeerd naar de wijze waarop ouders en andere gezinsleden met elkaar omgaan.
Timmerman, hoofd volwassenenzorg, moet glimlachen als de uitspraken van minister van Justitie Donner ter sprake komen. Onlangs liet de bewindsman weten iedere klap van een ouder strafbaar te willen stellen. Het leverde veel protest op, omdat daarmee ook de corrigerende tik van vader of moeder tot een misdrijf wordt verheven. “Op zich sta ik wel achter de uitspraken van Donner, omdat hij het probleem op deze wijze scherp neerzet en dicht bij de mensen brengt. Aan de andere kant voelen heel veel ouders goed aan wanneer zij een doorjengelend kind met een tik tegen de billen tot bedaren kunnen brengen”, aldus Timmerman. “Maar het is het mooiste wanneer je het zonder klap redt. En een keihard pak slaag dat je een uur later nog moet voelen, zoals een ouder me eens toevertrouwde, gaat ver over de schreef.”
In z’n algemeenheid schaart de psychotherapeut regelmatig terugkerende confrontaties, zowel verbaal als fysiek, onder huiselijk geweld. “Elkaar met harde en kwetsende woorden aanvallen werkt soms traumatiserender dan klappen en roept ook veel onveiligheid op.”
Tussen de twintig en de dertig ouders die het afgelopen jaar in de Amersfoortse vestiging van Eleos hun problemen met betrekking tot geweld in hun woningen bespraken, zijn wat Timmerman betreft het topje van de ijsberg. “Cijfers geven is een lastig karwei, vooral doordat meestal geen aangifte worden gedaan. Algemeen wordt uitgegaan van zes gevallen van huiselijk geweld tegenover één aangifte.” Zo werden in 2003 in de regio Rotterdam 36.000 meldingen gedaan over gevallen waarbij geweld werd gebruikt; 4000 daarvan vonden plaats in de huiselijke sfeer.
Illustratief is dat het aantal gevallen van huiselijk geweld in Amsterdam met 10 procent toenam nadat artsen en verpleegkundigen op de eerste hulpposten een training over dit probleem hadden gevolgd. Plotseling bleken allerlei verwondingen minder logisch dan eerder werd gedacht.
Huiselijk geweld beperkt zich niet tot Amsterdam en Rotterdam en evenmin tot wat door sommigen als asociale wijken wordt gezien. Het komt in dezelfde mate voor op het platteland èn in de achterban van Eleos. Roel Timmerman stuit op “veel ongeloof en onhandigheid” binnen het pastoraat. “In onze gemeente gebeurt dat niet, zo hoor ik nog wel. Het is hetzelfde ongeloof als bij incest, waarvan inmiddels ook wel duidelijk is dat dat onze kringen niet voorbijgaat. ”
Met het zich verschuilen achter Bijbelse teksten over het gebruik van de roede, is Timmerman snel klaar. “Die teksten worden uit hun verband gehaald en gaan bovendien voorbij aan andere passages uit de Bijbel die aangeven dat je de ander niet tot toorn mag verwekken. Aan het grote liefdegebod mag niet worden voorbijgegaan. Altijd moet je je afvragen wat het motief is om iemand te slaan. Gaat het om onmacht, machtswellust of onvermogen? ”
Huiselijk geweld leidt in met name reformatorische kring tot ingewikkelde vragen met betrekking tot het geloof, weet de psychotherapeut. “Vooral triest wanneer teksten worden gebruikt om zijn of haar gedrag te rechtvaardigen. Het doet ook iets met je geloofsbeleving. Hoe is geweld voor kinderen te rijmen met de opvatting dat de aardse vader in zijn gedrag een afspiegeling behoort te zijn van de hemelse Vader?”
Hij stuit soms op een zekere eenzijdigheid. “Dan staat de aandacht voor het echtscheidingsverbod boven dat van het gebod over doodslaan, ook met woorden en gedachten. Het pastoraat laat het slachtoffer dan vaak in de steek.” Dominees of ouderlingen durven geen partij te kiezen en trekken zich terug. De Eleos-psychotherapeut betreurt dat. “Als je niks doet laat je toe dat kinderen worden mishandeld of ouders elkaar slaan. In het geval van kinderen stappen wij tegenwoordig naar het meldpunt voor kindermishandeling als ouders hun verantwoordelijkheid niet nemen.”
Niet alleen kinderen zijn slachtoffer, mannen slaan vrouwen en andersom. Mannen staan in 80 procent van de gevallen als dader te boek, maar vrouwen blijken vaker te beginnen. Bovendien zijn ze verbaal sterker dan mannen en maken meer gebruik van het woord om de man te kwetsen. “Meestal is het slachtoffer op een bepaalde manier ook een beetje dader, omdat hij of zij onmachtig is met het probleem om te gaan. Verkeerde of gebrekkige communicatieve vaardigheden liggen hieraan ten grondslag. Ook in de opvoeding.”
Ligt bij een hele grote groep onmacht, soms ontstaan doordat in de jeugd zich soortgelijke problemen voordeden, ten grondslag aan de problemen, soms is er sprake van een combinatie met psychiatrische stoornissen. In de ergste gevallen kan dat leiden tot extreme gevallen van geweld.
Als er sprake is van huiselijk geweld, wordt direct gekeken naar de impact daarvan binnen het gezin. “Primair gaat het om het stoppen van geweld. Wij gebruiken daarbij de time-outmethode. Die is erop gericht dat de veroorzaker zelf zich tijdig terugtrekt. Als hij of zij is afgekoeld, mag er bij het eerste contact niet over het probleem worden gesproken. Meestal lukt het op die wijze in vijf tot tien sessies het geweld uit te bannen. Wij geven in die gevallen voorrang op de wachtlijst. Pas daarna gaan we over tot de reguliere hulpverlening.” Ook voor agressieve kinderen is er een behandelmethode, gericht op het uitbannen van geweld.
Belangrijker vindt Roel Timmerman het voorkomen van verbaal of fysieke geweld. “Er is nog een wereld te winnen.” Hij denkt bijvoorbeeld aan opvoedingscursussen, huwelijkscatechese en preventieprogramma’s voor kinderen die getuige zijn geweest van geweld. “Daar ligt een belangrijke opdracht voor het pastoraat. Ook in het onderwijs is het respectvol met elkaar omgaan tegenwoordig een belangrijk thema. Het onderwerp past in een breed kader, denk maar aan de veilige school waarover zovaak wordt gesproken. Ik hoop dat de minister de daad bij het woord voegt en voor dit soort zaken geld beschikbaar stelt.”
Zijn boek bevat, naast veel informatie, ook een aantal realistische interviews. “Met ingrijpende verhalen. Mijn vrouw heeft een keer de verzuchting geslaakt niet te begrijpen wie zoiets zal lezen.” Van Timmerman hoeft ook niet iedereen het werk ter hand te nemen. “Ik ben al tevreden als het pastoraat het leest. Tegelijk denk ik dat veel slachtoffers, maar ook daders, zich in de verhalen zullen herkennen.”
Dit artikel is eerder verschenen in de Eleoscript van maart 2005 en is geschreven door A. Ermstrang |
