Op reis door de wereld van de psychogroep

door Marcel Catsburg

Artikel uit Eleoscript oktober 2005

“Ik weet nu wat jullie met mijn zus doen”

“Welkom in de wereld van de psychogroep.” De conducteur kondigt het eindpunt van een denkbeeldige treinreis aan en verzoekt alle aanwezigen uit te stappen. De ontdekkingstocht kan beginnen. Negen deelnemers uit de psychogroep leiden een middag lang familie en vrienden door hun wereld in de dagkliniek (afdeling De Spreng binnen ‘de fontein’).

“Voor de deelnemers is de psychogroep zeker geen eindstation”, borduurt psychotherapeut Arthur Hegger in zijn inleiding over het doen en laten op de psychogroep verder op het beeld van de treinreis. “Het is wel een soort van remise, waar deelnemers drie dagen per week, een jaar lang aan zichzelf kunnen werken.” De kracht van de groep schuilt volgens hem in het vermogen van de deelnemers om te veranderen. Bij dat veranderingsproces hebben de leden van de groep elkaar nodig. Arthur: “In zo’n groep vinden dezelfde dingen plaats als in het dagelijkse leven. Alleen gebeurt het nu in een veilige omgeving, waar je eerlijk en openhartig kunt zijn.” Steunen en confronteren zijn volgens hem kernbegrippen tijdens de behandeling.

Persconferentie
Om de bezoekers de gelegenheid te geven hun vragen af te vuren, hebben de deelnemers een persconferentie georganiseerd. Twee van hen nemen zitting achter een tafel. De vragen komen wat aarzelend op gang, maar al snel wordt de schroom doorbroken. “Hoe was het om hier de eerste keer binnen te komen?” “Je weet niet wat je te wachten staat. Misschien kom ik wel tussen gekke mensen terecht, maar dat viel wel mee”, antwoordt een van beiden gevat. De ander moest sterk terugdenken aan haar eerste schooldag. “Je komt vreemd binnen, maar op een gegeven moment is het je klas.” Voor beiden blijkt er naast de therapie, die drie dagen per week in beslag neemt, niet zoveel ruimte meer te zijn voor andere dingen. “Ik doe nog wat werk, dat vind ik ontspannend. Daarnaast heb je je sociale contacten, maar voor iets als een intensieve studie is het echt te druk. Meestal heb je niet veel energie meer over.”

Experimenteren
De deelnemers leggen uit dat tijdens de twaalf maanden durende behandeling deelnemers vertrekken uit de groep en er nieuwe bijkomen. Dat kan bedreigend zijn, maar ook verfrissend, merkt een van beiden op: “Een nieuw iemand doorbreekt bepaalde patronen en maakt dingen bespreekbaar waar je het als groep misschien niet meer over hebt.” Al met al zijn ze het er wel over eens dat ze veel leren van de in- en uitstroom van groepsleden. “Zo gaat het in het leven ook.” Op de vraag of ze merken dat de therapie werkt, reageren ze bevestigend. “Ik zit hier nu bijna negen maanden en ik merk dat ik een andere kijk heb op wat er om me heen gebeurt. Ik heb meer controle over wat er met mij gebeurt.” Als vermoeiend ervaren ze het eindeloze checken van dingen. “Waarom doe je dit, waarom dat.” Dat is onwijs irritant soms.” Toch zijn ze blij dat het kan: “Hier kan je experimenteren tot in het oneindige toe.”

Beeldvorming
Na afronding van de persconferentie wordt de groep in tweeën gesplitst. Een deel van de gasten gaat met een aantal deelnemers naar psychotherapie. Een ander deel vertrekt naar de ruimte van de non-verbale therapie om te gaan schilderen. Daar worden drie groepjes gevormd. Twee ervan met gasten en een met deelnemers. Na een korte uitleg over de non-verbale therapie geeft creatief therapeut Leen van der Zwart hen de opdracht met verf uit te beelden wat er volgens hen met de deelnemers gebeurt tijdens de behandeling. Opmerkelijk genoeg schilderen beide gastengroepen een lineair ontwikkelingsproces: van slecht naar goed. Op een neerwaartse spiraal en onweer volgt een vrolijk lachend clownsgezicht. Mooi is bij een van de werkstukken het belang van vrienden en relaties weergegeven. Het werkstuk van de deelnemers toont echter een andere realiteit. Op een zwarte achtergrond - dit is beeldvorming van de buitenwereld over ons, vertelt later een van deelnemers - zijn twee vakken aangebracht. Een vak voor mooie dingen; een vak voor nare dingen. Beide staan ze naast elkaar. In het midden schijnt de zon als symbool voor God.

Nooit leuk
Terwijl de ene groep de handen in de verf doopt, kraken de hersens van de anderen tijdens een sessie psychotherapie. Een van de deelnemers heeft  het onderwerp kwetsbaarheid en grenzen stellen ingebracht. Aan het ongestructureerde gesprek (definitie volgens kenners: ‘het begint op een plek, maar komt heel ergens anders uit’) doen alle aanwezigen mee. Het onderscheid tussen de ‘gewone’ wereld en die van de psychogroep, blijkt dunner te zijn dan gedacht. Wie ervaart nooit moeite met het stellen van grenzen, met de angst om anderen te kwetsen? “Het was knap intensief”, verzucht een van de gasten na afloop. “Ik begrijp nu waarom het vermoeiend is. Er gebeurt heel veel, maar je weet eigenlijk niet precies wat.” Een van de deelneemsters brengt de zwaarte van psychotherapie kort en krachtig onder woorden: “Het was deze middag wel echt, maar toch anders dan gewoon. Psychotherapie is eigenlijk nooit leuk.”

Ontspannen
Aan het eind van de middag wordt er nog een afsluitend reactie- en vragenrondje gehouden. De gasten zijn enthousiast over hun ontdekkingsreis in een voor hen tot nu toe onbekende wereld. “Ik weet nu wat jullie met mijn zus doen”, reageert een van de gasten spontaan en opgelucht. Een ander geeft toe dat zijn beeld over creatieve therapie is bijgesteld: “Ik snap nu dat je je gevoel heel goed kan verwoorden met verf.” Ook de reisleiders kijken tevreden terug op de reis: “Het was gezellig. Jullie gingen meteen aan de slag. Ik vond het erg ontspannen.”