Wat is een ptss?
Een posttraumatische stress-stoornis (ptss) is een stoornis die ontstaat als gevolg van een traumatische gebeurtenis. We horen of lezen bijna dagelijks over verkeersongevallen, inbraken of overvallen, aanrandingen of verkrachtingen, natuurrampen of oorlogsgeweld. Toch denken de meeste mensen er nauwelijks over na dat ook zij slachtoffer van een dergelijke gebeurtenis kunnen worden. Wie zoiets meemaakt, ervaart zo’n gebeurtenis als een ingrijpende, soms levensbedreigende situatie die grote invloed op zijn of haar leven heeft. Na een traumatische gebeurtenis kunnen de volgende klachten ontstaan.
Herbelevingen
Het slachtoffer heeft het gevoel de gebeurtenis opnieuw door te maken. Dit kan veroorzaakt worden door een beeld, een geluid, een geur of een aanraking dat herinnert aan de gebeurtenis. Soms komen de herbelevingen als nachtmerries. Vaak ook kan het slachtoffer niet stoppen met steeds aan de gebeurtenis te denken.
Vermijding
Het slachtoffer probeert niet aan de gebeurtenis te denken door het weg te stoppen of te verdringen. Situaties of plaatsen die herinneren aan de gebeurtenis worden vermeden, bijvoorbeeld het vermijden van lichamelijke intimiteit na een seksueel trauma. Als er niet vermeden kan worden, schakelt het slachtoffer soms alle gevoelens uit. Men kan ook vermijden door te vluchten in hard werken of overmatig alcoholgebruik. Over het trauma wordt niet gepraat.
Spanning en verhoogde waakzaamheid
Veel slachtoffers zijn overmatig schrikachtig. Ze kunnen heftig schrikken als er plotseling iemand achter hen staat of als ze een hard geluid horen. Ze zijn voortdurend alert. Verder voelen slachtoffers zich vaak somber en prikkelbaar, slapen slecht, zijn moe, hebben moeite met concentreren en voelen zich gespannen en gejaagd.
Tot slot voelen mensen zich vaak overmatig schuldig en denken ze negatief over zichzelf.
Hoe ontstaat een ptss?
Na een traumatische gebeurtenis ervaren mensen gevoelens van onmacht, verbijstering, ongeloof, verdriet, woede. Het was voor hen altijd vanzelfsprekend dat ze zich veilig voelden en een gevoel van controle over hun leven hadden. Plotseling is die vanzelfsprekendheid weg. Ze ervaren kwetsbaar en onmachtig te zijn.
De eerste dagen tot weken hebben mensen klachten zoals het zich onwerkelijk voelen en het ervaren van een gevoel van verdoving. De traumatische gebeurtenis wordt herbeleefd door nachtmerries en steeds terugkerende gedachten. Er zijn angstklachten en prikkelbaarheid. Dit is een normale reactie op een abnormale gebeurtenis en wordt een acute stress-stoornis genoemd.
Veel mensen verwerken een traumatische gebeurtenis zelf en hun klachten nemen af en verdwijnen grotendeels. Maar er zijn ook mensen die er niet in slagen de draad van hun leven weer op te pakken. Ze blijven allerlei lichamelijke en psychische klachten houden, die hun functioneren op bijvoorbeeld hun werk, in hun studie of in hun gezin in meer of mindere mate belemmeren. Deze groep van mensen kan een posttraumatische stress-stoornis ontwikkelen.
Of iemand een posttraumatische stress-stoornis ontwikkelt, hangt af van verschillende factoren. Allereerst is de ernst en de duur van het trauma van invloed. De mate waarin iemand zich bedreigd of machteloos heeft gevoeld of doodsangst heeft ervaren, is van belang. Een eenmalige gebeurtenis als een overval of een verkeersongeval geeft minder kans op een posttraumatische stress-stoornis dan een trauma dat langdurig plaatsvond of vaker gebeurde. Voorbeelden daarvan zijn seksueel misbruik, mishandeling en oorlogservaringen.
Ook de omgeving speelt een grote rol. Iemand die goed opgevangen wordt, over het gebeurde kan praten en steun krijgt van anderen, is beter af dan slachtoffers die dat niet kunnen. Mensen die een positieve levensinstelling hebben en over hun problemen kunnen praten, hebben minder kans op het ontwikkelen van een posttraumatische stress-stoornis dan mensen die negatiever in het leven staan en gesloten en verlegen zijn.
Wat kunt u zelf doen?
- Het verwerken van een traumatische gebeurtenis kost veel tijd. Neem er de tijd voor.
- U kunt de neiging hebben om er zo min mogelijk aan te denken. Dat lijkt logisch, u vermijdt zo pijnlijke gevoelens. Maar de pijn zal het snelst slijten als u het tot zich door laat dringen wat er gebeurd is. Opschrijven kan een middel zijn, evenals bijvoorbeeld de gebeurtenis tekenen of schilderen.
- Praat over de gebeurtenis met anderen. Praat bij voorkeur met mensen die u vertrouwt of met lotgenoten. Ook hiervoor geldt dat het pijnlijk kan zijn, maar het draagt wel bij aan de verwerking. Ga er niet te snel vanuit dat anderen het vervelend zullen vinden om naar uw verhaal te luisteren. Het kan zijn dat de ander het moeilijk vinden om er zelf over te beginnen.
- Zoek afleiding in zaken die u voorheen al plezierig vond, bijvoorbeeld het bezig zijn met hobby’s of activiteiten ondernemen met vrienden.
- Probeer een normaal dagritme te houden. Leef en eet gezond.
- Zoek geen afleiding of troost in alcohol of drugs. Ze verdoven, maar nemen de klachten niet weg.
Ptss en uw geloofsleven
Bijna alle psychische klachten hebben invloed op het geloofsleven. Als u een traumatische gebeurtenis meemaakte, waarin u zich ernstig bedreigd hebt gevoeld kunt u zich afvragen waar God was op dat moment. Waarom liet Hij het toe? Gevoelens van boosheid naar God kunnen overheersen.
Ook vrouwen die lijden aan een posttraumatische stress-stoornis door incest kunnen hevig worstelen met geloofsvragen. Zeker als de dader zegt christen te zijn. Ze kunnen daardoor een afkeer krijgen van geloof en kerk. Als de dader hun vader was, kunnen ze problemen ervaren in het kijken naar God als een zorgende Vader.
Ambtsdragers moeten durven kiezen voor het slachtoffer en zonodig de dader confronteren met zijn gedrag. Veel daders neigen naar het ontkennen of bagatelliseren van hun daden of naar een snelle spijtbetuiging. Als pastoraat of ambtsdragers dan aandringen op vergeving en verzoening vanuit een bijbelse opdracht, veroorzaakt dit veel geloofsnood bij de slachtoffers. Zelfs als een dader oprecht berouw toont, kan het vergeven voor slachtoffers nog een lange weg zijn. Incest maakt zoveel kapot bij een slachtoffer.
In behandelgesprekken is er ruimte om over deze en andere geloofsvragen te praten. Ook kan er overleg zijn met de eigen ambtsdragers van de patiënt.
Tips voor naastbetrokkenen
Enkele tips hoe naastbetrokkenen kunnen omgaan met iemand in hun omgeving die lijdt aan ptss:
- Voor mensen in de omgeving is het belangrijk een luisterend oor te hebben voor het slachtoffer. Hij of zij is er het meest bij geholpen regelmatig het verhaal te kunnen doen, ook al hoort de luisteraar een aantal keren hetzelfde verhaal.
- De gevolgen van een traumatische gebeurtenis zijn meestal niet binnen een paar weken verdwenen. Zeg niet te snel dat iemand er nu maar overheen moet zijn.
- Een slachtoffer wil veiligheid ervaren na een traumatische en onveilige ervaring. Wees duidelijk, open en eerlijk naar het slachtoffer. Een belofte niet nakomen, een in vertrouwen verteld verhaal doorvertellen maakt dat het slachtoffer opnieuw het gevoel krijgt dat een ander niet te vertrouwen is.
- Vraag het slachtoffer hoe u hem of haar kunt steunen, maar neem niet alles uit handen, laat de persoon zelf de controle houden.
- Zoek zelf ondersteuning als het steunen van het slachtoffer u teveel wordt.
Zorgaanbod van Eleos
Als u denkt last te hebben van post-traumatische stressklachten, kunt u zich aanmelden op een van de vestigingen van Eleos ambulante zorg. U hebt een verwijzing van uw huisarts nodig. Na een intakegesprek, waarin de klachten worden geïnventariseerd wordt een behandelaanbod gedaan. De meeste behandelingen zijn individueel, een enkele keer kan behandeling in een groep plaatsvinden.
De meeste mensen hebben de neiging de herinnering aan de traumatische gebeurtenis te vermijden. In behandelgesprekken wordt juist geprobeerd het trauma onder ogen te zien door er over te praten, soms ook door erover te schrijven of te tekenen. Het tempo van de confrontatie met de gebeurtenis wordt grotendeels bepaald door de patiënt: niet meer dan wat hij of zij aankan. Het doel van de behandeling is, dat het denken aan de gebeurtenis minder nare gevoelens meer oproept, het trauma ‘krijgt een plekje’.
Soms wordt EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) ingezet, een vrij nieuwe behandelmethode die de verwerking van het trauma versnelt. Ook medicijnen kunnen de behandeling ondersteunen, ze verminderen de angst- en eventueel depressieve klachten.
Voor slachtoffers van incest en andere seksuele trauma’s kan de aanmelding bij de hulpverlening een erg moeilijke stap zijn. Schuld- en schaamtegevoelens kunnen het vragen van hulp in de weg staan. De meeste ggz-instellingen hebben gespecialiseerde (vrouwelijke) hulpverleners die ervaring hebben in de behandeling van deze patiëntengroep. Veel patiënten hebben een veelheid aan psychische klachten. Bijna altijd kan door behandeling een vermindering van klachten en een verbetering van het functioneren optreden.
Verder lezen
- C. Mittendorf en E. Muller (2000), Ik ben er kapot van. Over psychotrauma en de verwerking van schokkende gebeurtenissen. Uitgeverij Boom.
Verder lezen bij posttraumatische stress-stoornis na seksueel misbruik:
- Gabriëlle van Maestrigt (2000), Als douchen niet meer helpt. Uitgeverij Medema.
- Dan B. Allander (2001), Voor het leven getekend? Hoop voor slachtoffers van seksueel misbruik. Uitgeverij Novapress.
- Inez van der Zee, Ik kom van ver. Een persoonlijk verhaal over incestverwerking en therapie. Uitgeverij De Vuurbaak Barneveld.
- Leny Selles (2001), De herder was een huurling. Mijn weg terug na misbruik door een pastor. Uitgeverij Boekencentrum.
Links
