Wat is een huiselijk geweld?
Onder huiselijk geweld valt verbaal (met woorden), fysiek (lijfelijk) en seksueel geweld (incest). In de kern gaat het erom dat de grenzen van de ander niet gerespecteerd worden. De ander wordt vernederd, gekleineerd, geschopt, geslagen. Dat kan in lichte mate voorkomen, maar eveneens extreme vormen aannemen, met de dood tot gevolg. Ook het onthouden van liefde is een vorm van geweld. Verwaarlozen van kinderen heeft ook ernstige schade tot gevolg.
Geweld komt in vele variaties voor. Ouders kunnen gewelddadig naar kinderen zijn (kindermishandeling), maar kinderen ook naar ouders (oudermishandeling). En ouders onderling (partnermishandeling), evenals kinderen onderling. Uit onderzoek blijkt dat de gevolgen voor zowel slachtoffers als getuigen (bijvoorbeeld de kinderen (cursus huiselijk geweld) die gezien hebben dat hun ouders elkaar te lijf gingen) ernstig kunnen zijn. In die zin maakt het niet zoveel uit of iemand direct slachtoffer is of geweld gezien heeft.
In gezinnen/families lopen mensen de grootste kans bedreigd, psychologisch en/of lichamelijk mishandeld en emotioneel en seksueel misbruikt te worden. Dat zijn onthutsende constateringen. De grootste categorie van officieel geregistreerde geweldplegingen vindt binnenshuis plaats. Een groot onderzoek in familieverband (1997) in Nederland liet zien dat 45 procent van de ondervraagden ervaringen meldt met geweld in huiselijke kring. Veertig tot tachtig vrouwen en veertig kinderen overlijden per jaar aan de gevolgen van geweld in huiselijke kring. Van de ruim 28.000 telefoontjes die in 2004 bij het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK) binnenkwamen, ging het bijna 6000 keer om baby's van nul tot en met twee jaar. De meeste slachtoffers van fysiek en geestelijk geweld zijn tussen de tien en 25 jaar oud, 45 procent van slachtoffers van seksueel geweld is jonger dan achttien jaar. Daders zijn in de meeste gevallen van het mannelijk geslacht
In dertig procent van de gevallen is het de vrouw die begint met slaan, in twintig procent de man en in de helft van de gevallen beginnen ze gelijk. Slechts twaalf procent van de slachtoffers doet aangifte.
Hoe ontstaat huiselijk geweld?
De oorzaken van huiselijk geweld zijn velerlei. Geweld kan een gevolg zijn van relatieproblemen. Maar ook ernstige karakterproblemen kunnen een rol spelen. Psychiatrische problematiek is eveneens een voorkomend probleem. Maatschappelijke ontwikkelingen dragen hun steentje bij. Geweld op TV en op straat geeft verkeerd voorbeeldgedrag. Kortom, geweld is een complex probleem.
De gevolgen van geweld zijn vaak ernstig. Kinderen die geweld hebben meegemaakt lopen grotere kans in hun latere leven opnieuw met geweld in aanraking te komen (als dader of opnieuw als slachtoffer). Veel slachtoffers kampen met psychische problemen. Maar ook op geestelijk vlak kan de schade enorm zijn. Verwrongen Godsbeelden (bijvoorbeeld: 'Ik kan God niet als Vader zien, want als ik aan mijn eigen vader denk, word ik bang, ik haat hem') zijn een veel voorkomend probleem.
Tips voor naastbetrokkenen
Huiselijk geweld is vaak ingewikkeld. Er speelt veel ontkenning. Het vindt plaats achter de voordeur, en wie geeft je het recht je met dingen te bemoeien die jou niet aangaan? Of toch wel?
Stel jezelf allereerst eens de vraag: als ik het vermoeden heb dat er huiselijk geweld in mijn omgeving speelt (buren, collega, vrienden etc) en ik laat dit lopen, welk antwoord geef ik dan over tien jaar aan de kinderen die bij mij komen en vragen waarom ik niets gedaan heb?
Meestal is het beantwoorden van deze vraag voldoende om in actie te komen.
Vraag belangstellend, zonder afwijzing of veroordeling, of er mogelijk iets speelt. Of vraag of mensen hulp kunnen gebruiken, omdat je het vermoeden hebt dat ze het moeilijk hebben. Vraag eventueel hulp van anderen. Overleg zo nodig met het Advies en Meldpunt Kindermishandeling of met een Regionaal advies en steunpunt huiselijk geweld. Melding bij politie is eveneens een optie. Want het allerbelangrijkste is dat huiselijk geweld stopt.
Huiselijk geweld en pastoraat
Voor slachtoffers en daders is het belangrijk dat er doortastend pastoraat is in de kerkelijke gemeente. Pastoraat dat de confrontatie niet schuwt en maatregelen durft te nemen als dit nodig is. Maar ook pastoraat dat het aandurft om slachtoffers te beschermen. Pastoraat kan niet uitsluitend de meetlat hanteren van 'eert uw vader en uw moeder' (vijfde gebod) en 'wat God samengevoegd heeft, scheidde de mens niet' (uitwerking van het zevende gebod) zonder daarbij de context in rekening te brengen. Immers, het liefdesgebod uw naaste lief te hebben als uzelf, is door de dader al lang geschonden. Als het pastoraat toch eenzijdig deze meetlat hanteert, dan maakt zij zich bij huiselijk geweld schuldig aan het feit dat ze geweten heeft van geweld, maar niets heeft gedaan. Ook daarvan moeten zij rekenschap afleggen.
Pastoraat dient juist slachtoffers te helpen in de geweldige dilemma’s die op hen afkomen. Want enerzijds hebben slachtoffers te maken met het vijfde en/of zevende gebod maar anderzijds ook met het zesde gebod (u zult niet doodslaan) waar Jezus aan toevoegde dat je al een moord pleegt als je iemand dood wenst. Want denk eraan dat bij huiselijk geweld veel haat ontstaat. Hulp kan hieruit bestaan dat het pastoraat slachtoffers helpt om de dader op een respectvolle wijze te confronteren en te wijzen op Gods oordeel als de dader zich niet bekeert. Het eren van je ouders kan bijvoorbeeld voor kinderen betekenen dat ze hun ouders terecht wijzen (hoewel dit natuurlijk volstrekt de omgekeerde wereld is). Het is belangrijk dat er gezocht wordt naar wegen om in dit gebroken bestaan niet nog meer zonden toe te laten.
Pastoraat dient bij uitstek beeld van God te zijn. Helaas zijn er veel slachtoffers die toch bekneld zijn geraakt. De dreiging met kerkelijke censuur vanwege een voorgenomen echtscheiding maakte dat een slachtoffer niet bij de dader wegging, terwijl alles al geprobeerd was om het geweld te stoppen. Daarmee had de kerkelijke censuur een averechts effect, namelijk dat het geweld bleef bestaan. Kerkelijke censuur richting slachtoffers, die lijden onder geweld, is ernstig af te raden. Een slachtoffer is immers geen zondaar die zich dient te bekeren. In de gevallen van partnergeweld waarin alles al is geprobeerd, kan het zijn dat echtscheiding de enige mogelijk is om te ontsnappen aan het geweld. Een scheiding van tafel en bed zou een tussenstap kunnen zijn. De kans is hierbij wel aanwezig dat vroeg of laat de dader terugkeert zonder dat er daadwerkelijk iets is veranderd. En daarmee herhaalt zich de spiraal van geweld.
Aan de andere kant kan kerkelijke censuur juist wel goed helpen bij daders. Daarbij is het belangrijk dat het pastoraat daadkrachtig durft op te treden. Kerkelijke censuur, bedoeld om de zondaar terug te brengen van zijn of haar verkeerde weg, kan helpen als een stok achter de deur. Censuur kan bijvoorbeeld er aan bijdragen de dader te motiveren in therapie te gaan. Daardoor worden ze, zij het van buitenaf, gemotiveerd om te stoppen met geweld. Het is de kunst voor het pastoraat om enerzijds de positie in te nemen van 'tot hiertoe en niet verder' en anderzijds om er voor een dader te zijn in geestelijk opzicht. In de praktijk blijkt dit erg lastig te zijn voor predikanten en ouderlingen, omdat daders vaak alles uit de kast trekken om maar aan te tonen dat zíj niet de schuldigen zijn. Natuurlijk is er in veel gevallen een relationele kant van de problemen, maar lang niet altijd. Bovendien, je partner of kinderen in elkaar slaan is nog steeds niet geoorloofd.
In geval van geweld is de eerste vraag die altijd beantwoord moet worden door de pastorale werker: 'Als ik straks wegga uit dit gezin, zijn de gezinsleden dan veilig?' Als dit niet het geval is, dan moeten er maatregelen genomen worden. In uiterste geval via politie en justitie. Maar in veel gevallen kan ook het tijdelijk uit huis gaan van de dader een belangrijke stap zijn.
Binnen de kerkelijke gemeente is het zinvol als er een discussie op gang komt rond huiselijk geweld. Het bespreekbaar maken van dit onderwerp is zinvol en nuttig. Immers, de gemeente is aan elkaar gegeven door God om ook toe te zien op elkaar. Vaak speelt bij huiselijk geweld onmacht een grote rol. Daarin kunnen mensen elkaar ook bijstaan.
(Bovenstaande paragraaf is overgenomen uit “Wat huiselijk geweld met je doet, Roel Timmerman, uitgegeven bij Boekencentrum)
Zorgaanbod Eleos
Binnen Eleos worden diverse behandelmethoden toegepast. De behandeling bij partnergeweld is vooral gericht op het stoppen van het geweld. Deze behandeling, ook wel de time-out methode genoemd, wordt meestal aan echtparen gegeven. In deze therapie leren echtparen door middel van een time-out (pauze) geweld te stoppen. Het stoppen van geweld is voorwaarde voor het verder bespreekbaar maken van de relatie- of gezinsproblemen. De behandeling kan ook in een groep gegeven worden.
Behandeling van kindermishandeling is eveneens gericht op het stoppen van geweld, eveneens via de time-out methode. In het geval van gewelddadige kinderen wordt er gewerkt met een methode waarin ouders weer het gevoel krijgen dat het huis waarin zij wonen weer hun huis wordt, en waarin kinderen leren dat ouders hun gedrag weer gaan begrenzen, zonder hen te laten vallen.
Huiselijk geweld is een preventieve cursus voor kinderen die getuige zijn geweest van relationeel geweld. Deze cursus wordt gegeven door OptiMent, onderdeel van Eleos. Wanneer kinderen in het gezin getuige zijn geweest van geweld tussen ouders, kan dit veel negatieve gevolgen hebben voor hun ontwikkeling. Vaak vinden ouders het moeilijk om met hun kind te praten over het geweld. En veel kinderen praten niet, omdat ze denken dat ouders verdrietig of boos worden. Het is echter wel nodig voor kinderen dat zij erover kunnen praten.
Vrijwillige hulp heeft de meeste kans van slagen, maar gedwongen hulp is soms noodzakelijk. Daarbij kan politie en reclassering een rol spelen.
Verder lezen
- Roel Timmerman, Wat huiselijk geweld met je doet, Uitgeverij boekencentrum
- Marianne Verhage-van Kooten, Handelingsprotocol bij vermoeden van kindermishandeling. Dit protocol is uitgegeven door Christelijke Hogeschool Ede Transfer – instituut voor Gemeenteopbouw en Theologie. Het protocol vormt een belangrijke steun voor pastorale werkers (in de brede zin) wat te doen bij vermoedens van huiselijk geweld. Het zou goed zijn als kerkelijke gemeenten dit protocol zouden implementeren.
- Harrie Fokkens en Antonie van Schothorst, Veilig Thuis?! Geweld achter de voordeur. Een serie artikelen over huiselijk geweld.
- Drie artikelen over huiselijk geweld Eleoscript.
Links
